X
تبلیغات
معماری - سبک های معماری

معماری

معماری و طراحی داخلی

سبک اصفهانی در معماری ایران

 

 

اشاره: معمارى ايران داراى ويژگى‌هايى است که در قياس با معمارى ساير کشورهاى جهان، ارزشى مخصوص به‌خود دارد، ويژگى‌هايى چون طراحى متناسب، محاسبات دقيق، ستون‌هاى بلند، که هر کدام در عين سادگى معرف شکوه معماری اين سرزمين است. در این کشور شهرسازی و معماری همیشه در اوج شکوفایی بوده مگر در برخی از موارد که ناشی از جنگ و یا ...  آن بود. در شماره قبل به بررسی سبک آذری در معماری ایران پرداختیم آنچه پیش رو دارید بررسی سبک اصفهانی در معماری ایران است

 سبک اصفهانی در معماری

خاستگاه:

معماری در دوره صفویه توانست به اوج شکوهمندی خود دست یابد. آثاری که از این دوره به جا مانده موید این ادعاست. خاستگاه این شیوه اصفهان نبوده ولی در اصفهان رشد كرده و بهترین نمونه‌های آن در این شهر ساخته شده‌اند. این شیوه كمی پیش از روی كار‌آمدن صفویان از زمان قره‌قویونلوها آغاز شده و در پایان روزگار محمد‌شاه قاجار، دوره نخست آن به پایان می‌رسد. دوره دوم ، زمان انحطاط این شیوه است كه در واقع از زمان افشاریان آغاز و در زمان زندیان دنبال می گردد ولی انحطاط كامل آن از زمان محمد شاه قاجار آغاز می شود و در دگرگونی‌ معماری تهران و دیگر شهرهای نزدیك به آن نمایان می گردد.از این پس  دیگر شیوه‌ای جانشین شیوه اصفهانی نشد به طوری که می توان گفت در سبک بندی معماری کشور  نوعی رکود به وجود آمد. دوره حکومت شاه عباس کبیر عصر طلایی این سبک به حساب می آید چرا که وی حدود ایران را در اطراف جلو برد ولی نتوانست وسعت مملکت را به دوران داریوش برساند.

.

سبک اصفهانی در زمان افشاریه به علت لشکر کشی های پیاپی و عدم رسیدگی به مسائل داخلی کشور آثاری قابل توجه برای ارائه ندارد . در زمان زندیه به علت تمر کز حکومت در شیراز اکثر تاثیرات در همین شهر پدیدار گشت و در زمان قاجار نیز به علت مسایل فنی و نبود نیروی کافی برای ساخت، به صورت گذشته، به آرامی کشور را از روند معماری ایرانی خارج کرد .

ویژگی ها:

از جمله ویژگی های این شیوه ، ساده شدن طرح ها واستفاده از اشکال هندسی ساده  و شکل ها و خط های شکسته که بیشتر مورد استفاده قرار می گرفت ( برخلاف شیوه آذری که از طرحهای پیچیده هندسی بهره گرفته می شد ) ، استفاده از گنبدهای گسسته میان تهی و بهره گیری هر چه بیشتر از کاشی های هفت رنگ تا کاشی های تراش یا معرق در تزیینات، استفاده از پلان های مستطیل شکل و چند ضلعی ساده، پلان ایوانی ، به کار گرفتن مصالح مرغوب و بادوام  و همچنین استفاده از کاشی های خشتی، هفت‌رنگ، مقرنس کاری، یزدی‌بندی، کاربندی یا رسمی‌بندی در تزئینات بنا  است. در این شیوه بر خلاف شیوه های قبل در مصالح تغییراتی ایجاد وسپس از آنها استفاده می کردند که البته این کار سبب پایین آمدن کیفیت بناها می گشت ( در شیوه های گذشته از مصالح به شکل اولیه شان استفاده می نمودند و تغییر و تحولی در آنها ایجاد نمی کردند مثلا آجر را بدون تراشیدن مورد استفاده قرار می دادند).

کمتر شدن استفاده در تهرنگ ساختمان ها از نخیر و نهاز و همچنین ساخت گوشه های پخ از این زمان آغاز گردید. پیمون بندی و بهره گیری از اندام ها و اندازه های یکسان از دیگر ویژگی های این سبک به حساب می آیند.

مهرداد قيومي، عضو گروه معماري و شهرسازي، در خصوص اينكه معماري مكتب اصفهان چطور توانسته تا به امروز دوام يابد می گوید: «مسلماً معماري مكتب اصفهان در دوره صفويه ويژگي هاي مثبتي داشته كه توانسته تا به امروز خود را حفظ كند و به برقراري ارتباط با جامعه بپردازد. در واقع معماري مكتب اصفهان، امتداد طبيعي دوره تيموري و تركمانان است. معماري صفوي توانست در دوران خود به قوام و پختگي دست يابد. رمز مانايي معماري مكتب اصفهان از اين وجه حائز اهميت است كه همواره با جنبه هاي روحي انسان ها سر و كار داشته است. با وجود اين، اگر معماري امروز نيز بتواند اين ويژگي را حفظ كند، مسلماً قابليت برقراري ارتباط بيشتري با جامعه خواهد داشت.»

آثار باز مانده:

بناهای به جای مانده از سبک اصفهانی عبارتند از:

  1. کاخ چهلستون در قزوین
  2. کاخ عالی‌قاپو در قزوین
  3. کاخ صفی‌آباد در بهشهر مازندران
  4. مسجد هارون ولایت در اصفهان
  5. مسجد علی در اصفهان
  6. مسجد جامع ساوه
  7. میدان نقش جهان
  8. کاخ چهلستون در اصفهان
  9. کاخ هشت بهشت در اصفهان
  10. مدرسه‌ی چهار باغ اصفهان یا مدرسه‌ی مادرشاه
  11. مسجد حکیم اصفهان
  12. تالار اشرف در اصفهان
  13. مجموعه‌ی گنجعلی خان در کرمان
  14. پل الله وردی خان (سی و سه پل)
  15. پل خواجه در اصفهان
  16. پل رودخانه‌ی کوی
  17. باغ فین کاشان
  18. کاروانسرای شبلی در تبریز – میانه
  19. کاروانسرای خان خوره در شیراز – آباده
  20. کاروانسرای امین‌آباد در شیراز – آباده
  21. کاروانسرای ده‌بید در شیراز
  22. کاروانسرای زین‌الدین در یزد – کرمان
  23. کاروانسرای زیزه در کاشان – نطنز
  24. کاروانسرای اقبال در تاکستان – قزوین (دوایوانی)
  25. کاروانسرای دو کوهک در شیراز – قهلیان (دوایوانی)
  26. کاروانسرای تینوش در قم – کاشان (چهار ایوانی)
  27. کاروانسرای سن سان در قم – کاشان (چهار ایوانی)
  28. کاروانسرای جاکرد در کرمان – مشهد (چهار ایوانی)
  29. کاروانسرای ریوادوبستان در نائین – اصفهان (چهار ایوانی)
  30. کاروانسرای کوهپایه در یزد – نائین (چهار ایوانی)
  31. کاروانسرای دیرگچین در تهران – قم
  32. کاروانسرای مهیار در اصفهان (چهار ایوانی)
  33. کاروانسرای شیخ علی خان در اصفهان
  34. کاروانسرای مادرشاه یا هتل عباسی در اصفهان

مسجد امام اصفهان، مسجد شیخ لطف‌الله، مدرسه خان شیراز، مجموعه گنجعلی‌خان كرمان، كاخ چهلستون، هشت بهشت، مدرسه چهارباغ اصفهان، مدرسه امام كاشان و مدرسه آقا بزرگ كاشان از نمونه‌های این شیوه معماری به شمار می‌روند.

تحریریه پیام ساختمان و تاسیسات

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و دوم دی 1387ساعت 16:29  توسط مصطفی خدابخشی  | 

جزیره ای از دل تاریخ

 

 

جزيره قشم بزرگترين جزيره ايران است كه با افزون بر 85 هزار نفرجمعیت در شمال غربي تنگه هرمز قرار دارد . طول آن 115 كيلومتر و عرض آن از 10 تا  35 كيلومتر متغير است . شهر قشم – مركز اين جزيره – در شمال شرقي جزيره واقع شده و وسعت آن 3 كيلومتر مربع و ارتفاع آن از سطح دريا 10 متر است . بندرعباس با 12 مايل دريايي فاصله،‌ نزديكترين شهر به قشم است . قشم تا تهران 1353 كيلومتر فاصله دارد 12 مايل آن راه آبي و بقيه از طريق خشكي است. يك فصل گرم و مرطوب و طولاني و يك فصل كوتاه  و معتدل ، از ويژگي هاي آب و هواي جزيره قشم است . شهر قشم در حال حاضر به شكل نيم دايره اي در گوشه شمال شرقي جزيره با بافت سنتي و نخلستان هاي انبوه و با مناظر طبيعي بسيار زيبايي قرار گرفته است .

جزیره قشم
معماري سنتي سازگار با شرايط اقليمي و بادگيرهاي بلند و قديمي خانه هاي مسكوني آن ، نماي اصلي شهر را به وجود آورده اند . صخره هاي سواحل بندر قشم كه محل تجمع خرچنگ هاي دريايي اند ، از نقاط بسيار ديدني آن به شمار مي رود. يكي از نقاط بسيار ديدني جزيره ،‌جنگلها حرا است كه بين شمال جزيره تا بندر خمير را فرا گرفته و منظره بسيار جالبي را در ميان دريا پديد آورده است.
گزينش نام هايي چون ديرستان رمكان، درگهان، سوزا، رمچاه، دولاب ، كاني و ... براي شهرها و روستاها همه يادآور علاقه و توجه عميق مردم اين بخش از كشورمان به فرهنگ و تمدن ديرپاي ايران زمين است. مردم جزيره قشم همه مسلمانند.

در قشم از سال هاي اوليه هجري قمري مسجدهايي موجود است كه قديمي ترين آن مسجد « شيخ رخ» در روستاي گوشه است كه يك بار بر اثر زلزله ويران شده اما در اواخر قرن سوم آن را بازسازي كرده اند. در كنار مسجد "شيخ رخ" زيارت "شيخ رخ" با گنبد ويژه هشت گوش قرار دارد. سنگ گورهاي بسيار كهن در گورستان كنار " شيخ رخ" وجود دارد. از ديگر مسجدهاي قشم مي توان مسجد " هلر" ، در " رمچاه " و " لافت " را نام برد.

مجتمع های زیستی سواحل خلیج فارس ، معماری ویژه ای دارند که شاید بتوان چکیده آنها را در انواع مناسبش ، در جزیره قشم و به خصوص روستای لافت به وفور یافت . این نوع معماری ، همانند تمام معماری های بومی دیگر ، مبتنی بر پاسخگویی خردمندانه و صرفه جویانه به روابط اجتماعی انسان ها ، شرایط دشوار اقلیمی ، توانایی های اجرایی ، مصالح در دسترس شکل گرفته و پایدار شده است .

آنچه معماری این منطقه را از دیگر معماری  بومی مجزا می کند ، ترکیب عناصر فرمی و فضایی معماری ایرانی و عربی است که به شکل غریب و زیبایی تولید شده ، در حال بهره برداری است . استفاده واقعی و طبیعی از معماری ارزشمند توسط ساکنان ، جز در مواردی اندک ، در کشورهای خاورمیانه دیده نمی شود.

لافت در گوشه شمال غربی جزیره قشم از استحکام و یکپارچگی کاملی درسیمای بافت خود برخوردار است که ناشی از سلامت و دست نخوردگی کالبدی آن است . علاوه برآن ، معیشت پایدار مردم ، برنامه های توسعه دولتی ، و گسترش دائمی بافت – که خود می تواند عامل دیگری برای تخریب آن باشد.


سواحل زيبا و رويايي خليج فارس، جنگل‌هاي حرا، غار خوربس، كيش كوه) نمكدان)در35 كيلومتری خاور باسعيدو، كوه های اسب رستم و كلاه رستم در حدود 5 كيلومتری جنوب خاوری قشم، دره هشتاد گزی در جنوب باخترقشم و دره سياه كوه در جنوب خاورقشم برخي از جاذبه‌هاي طبيعي شهرستان قشم را تشكيل مي‌دهند. شهرستان قشم به خاطر داشتن اهميت در طول تاريخ داراي اماكن و بناهاي متعدد تاريخي نيز بوده كه برخي از مهم‌ترين آن‌ها عبارتند از:
آب انبارهای لافت از روزگار ماد و هخامنشی ( شهر قشم در كناره شمال خاوری روستای لافت)
آرامگاه شيخ شاه شهيد ( جزيره قشم بر بالای تپه باستانی خوربس)
آرامگاه و زيارتگاه شيخ شاه عمر (جزيره قشم بر بالای تپه ای، در كرانه سوزا)
آرامگاه و زيارتگاه سيد حسن بن سيد منصور(جزيره قشم در لافت)
اسكله باسعيدو ( دوران ساسانی در 144 كيلومتری شهر قشم)
اسكله لافت از دوران ساسانی ( در گوشه شمال جزيره قشم و در كنار خور لافت)
برج تيرانداز( شهر و جزيره هرمز قشم )
برج ناقوس( شهر و جزيره هرمز قشم)
بركه مرمت شده شهر باستانی خوربس ( جزيره قشم)
بنای حاكمان جزيره ( در شمال باختری زمين های كرانه ای شهرهرمز)
تكيه و مسجد ويران باسعيدو ( جزيره قشم)
چاه ترنبك ( شهر و جزيره هرمز قشم)
خانه زعفرانی (شهر و جزيره هرمز قشم)
خرابه های خوربس از دوران ساسانی( در15 كيلومتری جنوب باختری قشم و در كناره خليج فارس)
خرابه های دژ پرتغالی ها( شهر و جزيره هرمز قشم)
خرابه های مكتب خانه (3 بنای چهارطاقی) شهر و جزيره هرمز قشم)
دخمه خوربس از دوران اشكانی( شهر قشم )
دژ پرتغالی ها (جزيره هرمز)
زيارت خضر و الياس( شهر و جزيره هرمز قشم)
زيارتگاه بی‌بی مريم‌در ميان گورستان كهنه ( جزيره قشم)
ساختمان شيخ عبدالرحمان (قلعه نادری)( در قشم)
سد ساسانی تل بالا، ‌از دوران پيش از اسلام ( در 3 كيلومتری باختر قشم در مسير راه قشم، درگاهان)
سد دم از دوران ساسانی ( شهر قشم)
هم چنين انواع بازارهاي سنتي و جديد در اين شهرستان اقدام به ارائه كالاهاي مرغوب با قيمت هاي مناسب براي جهانگردان مي كنند كه در سال هاي اخير اين وجهه از قشم نيز بسيار مورد توجه گردشگران قرار گرفته است

 

 جزیره قشم

ویژگیهای اصلی معماری لافت و برخی دیگر از مناطق زیستی جزیره قشم عبارتند از :

1-     تمام خانه ها حیاط مرکزی و بادگیر دارند.

2-     خانه ها هر چند سال یک بار به روش های سنتی مرمت شده و بنابراین به شکل اولیه خود باقی مانده اند و به همین علت ، حدس زدن سن آنها دشوار است .

3-     روش چیدن و ترکیب فضاهای جزء از یک روش و سنت پایدار پیروی می کند .

4-     اهداف اصلی معماری لافت مقابله با شرایط طاقت فرسای اقلیمی ، و حفظ ارزش های مذهبی خانواده است.

5-     ترکیب اتاق ها و راهروها و ارتباط آن ها با حیاط ، تحت تاثیر معماری نواحی مرکزی و حاشیه کویری ایران است

6-     ترکیب اتاق ها و راهروها و ارتباط آنها با حیاط ، تحت تاثیر معماری نواحی مرکزی و حاشیه کویری ایران است

7-     هر بلوک ساختمانی یک مجموعه بزرگ خانوادگی است که گرد آن را کوچه فراگرفته است

8-     افزایش مشیت روستا بر تراکم آن نیافزوده است بلکه موجب رشد آن به خارج از روستا شده است و شاید یکی از دلایل حفظ سلامت بافت همین نکته باشد

9-     مراکز محله ها ، حول مساجد شکل گرفته اند و از میدان به مفهوم رایج آن در معماری ایرانی خبری نیست .

10-  ترکیب فرمی و فضایی عناصر مساجد و تزیینات آن ها به طور کامل غیر ایرانی است .

ساخت و ساز در قشم علاوه بر موارد ذکر شده دارای ویژگی های بسیاری است که در این مجال کوتاه نمی توان به تمام آنها اشاره نمود. امیدواریم در شماره های آینده بتوانیم ویژگی معماری دیگر شهرهای کشور را به نظر شما مخاطبین گرامی برسانیم.

 

 تحریریه پیام ساختمان و تاسیسات

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و دوم دی 1387ساعت 14:29  توسط مصطفی خدابخشی  |